Có chuyện thế này. Một hôm chư Tăng đi với Đức Phật đến bên một dòng
sông. Ngài Anan hỏi Đức Phật: “Bạch Thế
Tôn, chúng con tu tập theo sự hướng dẫn của Thế Tôn thì khi nào chúng con sẽ đến
được Niết Bàn?”. Đức Phật mới chỉ khúc cây trôi giữa dòng sông và nói: “ Nếu khúc cây kia không bị kẹt vào bờ bên
này, không bị kẹt vào bờ bên kia, không tự bị mục nát từ bên trong, không bị
chìm xuống đáy, không bị ai vớt đi thì khúc cây đó sẽ ra đến biển”.
Câu chuyện này vô cùng sâu sắc. Mình cứ tưởng mình phải cố gắng chạy
cho thật nhanh, mình phải cố gắng cho thật nhiều để mình tới Niết Bàn. Nhưng mà
không phải.
Niết Bàn là do Pháp tự đưa tới. Dòng sông chính là Pháp, mình là khúc
cây trong dòng sông, mình đang được Pháp đưa đi.
Mình chỉ cần đừng kẹt vào bờ bên này, bờ bên kia là chối bỏ cái này,
mong muốn cái kia, kẹt vào tham và sân. Bị mục nát tức là người hoàn toàn sống
buông lung, tạo nghiệp dữ. Người quá chấp trước, ôm giữ một cái gì đó không chịu
buông ra thì kẹt xuống đáy. Còn người bị vớt đi chính là cái mong muốn tu tập
lên các cõi trời.
Phần lớn sự tu tập của mình là bị vớt đi. Vì mình cứ mong muốn đắc định
này, mong muốn đắc định kia. Mong muốn cái này cái nọ, kể cả là mong muốn các
thánh quả, Niết Bàn. Tất cả những cái mình gọi là đạt được đó là mình đang bị vớt
đi hết.
Niết Bàn là kết quả tự nhiên của Pháp sẽ đưa mình tới. Nếu mình cố gắng
đạt đến là mình bị vớt đi liền. Đây là ý nghĩa vô cùng quan trọng trong bài
kinh.
Một người đạt Tu đà hoàn (quả Dự lưu) được gọi là một người đã hoàn
toàn “ nhập dòng”, dòng ở đây chính là dòng Pháp. Dòng Pháp trôi đi đâu là trôi
đi đó. Vì dòng Pháp trôi đi nên đương nhiên sẽ ra Niết Bàn.
Tất cả mọi nỗ lực tu hành của mình là đều hướng đến một tương lai. Và
khi hướng đến tương lai là mình đều đang rơi vào cái không biết mà muốn, tức là
rơi vào vô minh ái dục. Một bên thì vướng vào sân, một bên thì vướng vào tham,
và phải mất thời gian để đạt được. Mà đã mất thời gian thì không còn đúng với
tính chất của Pháp là không có thời gian. Cái đó có thật hay không thật thì vẫn
không phải Pháp.
Bây giờ mình có thể ngồi thiền và đắc định, nhưng cái đắc định đó thì
rồi mình bị vớt đi khỏi dòng chảy của Pháp. Nên vấn đề là phải thấy ra được
dòng chảy của Pháp. Mà Pháp phải là ngay cái thực tại hiện tiền, phải là cái
đang là chứ không phải là cái sẽ là hay đã là. Cái đang thực sự diễn ra thì mắt
mình mới thấy, tai mình mới nghe, mũi mình mới ngửi…
Phải xác định điều này, bất kỳ pháp hành gì mà phát xuất từ lòng ham
muốn đạt đến thì đều rơi vào tham sân si. Như vậy, không thể chấm dứt tham sân
si và không thể tới Niết Bàn được. Và hướng tới một cái gì đó thì phải trải qua
thời gian, chứ không phải là cái hiện tại thấy ngay.
Trong khi Đức Phật nói: “Quá khứ không truy tìm, tương lai không ước vọng,
Quá khứ đã đoạn tận, tương lai lại chưa tới, chỉ có pháp hiện tại, tuệ quán
chính là đây, không động không rung chuyển”. Không động không rung chuyển tức
là không buông lung. Hữu, tướng, tác tức là động. Tức là mình có ý muốn đạt một
cái gì đó, mình phải trú vào một phương pháp nào đó là tướng và cố gắng để tạo
tác. Đó là động, là rung chuyển. Sự chuyển động này tạo ra thời gian, nó không
phải là cái thực hiện tại. Cái thực thì không thấy, cái muốn có thì không thấy,
vậy hoàn toàn mình đang ở giữa một khoảng không, làm sao mà không động, không
rung chuyển được...
Mình khởi đầu bằng Tham sân si, Hữu tướng tác thì làm thế nào mình tới
Niết Bàn được. Mình đang đầu tư cho vô minh ái dục mà mình không biết. Mình tạo
ra một cái bản ngã, ảo tưởng về một bản ngã. Mình là gì mình cũng cho rằng tôi
làm, của tôi, của ta.
Khi mình còn thấy cái tôi thì không bao giờ mình thấy được Pháp. Nên tất
cả các hành động của mình là hành động của bản ngã, do bản ngã tạo dựng.
Vì vậy Đức Phật mới nói quá trình tu tập của Ngài là đi tìm người thợ
làm nhà. Đến lúc Ngài đắc đạo quả dưới cội cây Bồ Đề, ngài mới nói Như Lai đã
tìm được người thợ làm nhà, ngài bẻ gẫy hết tất cả các kèo cột mà người thợ đã
làm ra. Thế nhưng cái hữu tướng tác chính là bản ngã. Vì vậy mình phải thận trọng,
nếu không Pháp hành của mình rơi vào hữu tướng tác.
Có một điều vô cùng quan trọng là Pháp luôn vận hành đúng. Chỉ khi bản
ngã xen vào rồi xoay theo ý mình mới làm cho Pháp theo hướng của bản ngã. Bản
ngã chọn cho mình mình những pháp ưu thích để sở hữu. Trên thực tế là mình đang
ưa thích, đang chọn lựa cái gì đó để sở hữu. Khi đó, mình đang làm giàu, đang
tăng trưởng bản ngã mà thôi.
Như vậy, phải có một pháp hành nào đó thực sự thoát khỏi bản ngã. Một
pháp hành phải khởi đầu bằng vô tham vô sân vô si, một pháp hành khởi đầu bằng
không, vô tướng, vô tác. Nếu không thì mình cứ loay hoay mãi trong vô minh và
luân hồi sinh tử...
Thầy Viên Minh
