Học đạo Bụt, chúng ta biết rằng khi thiếu một điều kiện
thì sự vật không biểu hiện được. Người kia không tỉnh dậy để nói cười với mình
là tại thiếu một điều kiện thôi, chứ không phải là người đó không có mặt.
Năm 1964, tại một nhà xác ở New York, một vị bác sĩ
được lệnh đến làm Autopsy một xác chết để xem người này chết vì lý do nào. Xác
chết đó đã để tại nhà xác ba, bốn ngày. Ông bác sĩ cởi áo xác chết, lấy dao bắt
đầu mổ bụng người này. Khi nhát dao vừa đâm vào bụng thì người này tỉnh lại, bật
ngồi dậy và nắm cổ ông bác sĩ lắc lia, lắc lịa! Ông bác sĩ sợ quá nên ngã lăn
ra chết. Đây là chuyện có thật. Ông chết vì ông nghĩ đây là một hồn ma báo oán.
Sợ quá nên ông bị đứng tim!
Vậy thì trong ba bốn ngày qua, người đó có mặt hay không
có mặt? Ta phải nói rằng người đó có mặt nhưng vì thiếu một diều kiện nào đó
nên không sinh hoạt như người mà chúng ta gọi là đang sống. Cái điều kiện đó có
thể là một lát dao cắt vào bụng để làm cho cơ thể hoạt động trở lại!
Vào thế kỷ thứ 9, ở thành phố La Mã, đức Giáo Hoàng
Pie IX có một người hầu cận tên là Luigi Vittori. Điểm đặc biệt về anh chàng
này là anh thường mang súng để bảo vệ đức Giáo Hoàng lúc theo hầu cận ngài. Một
hôm anh lên cơn suyễn nặng, và lăn ra chết. Người ta để anh nằm ba bốn ngày trước
khi chôn. Vị bác sĩ đến khám nghiệm tử thi lúc đó, đã cẩn thận hơn ông bác sĩ ở
New York trên đây rất nhiều. Trước khi ký giấy chứng thực anh này đã chết, ông
đốt lên một ngọn đèn cầy, đưa vào tận mặt của anh, dí ngọn lửa đèn cầy vào lỗ
mũi của anh. Tự nhiên anh chàng rùng mình một cái và sống lại! Hóa ra anh chàng
chưa chết! Sau đó, anh chàng còn tiếp tục sống cuộc đời hầu cận đức Giáo Hoàng
được thêm mười mấy năm nữa!
Năm 1964, một cô người Mỹ tên là Elsie Waring, 35 tuổi.
Cô bị bất tỉnh, nên được đưa vào nhà thương Willesden General Hospital, và cô
không tỉnh lại. Tim cô cũng đã ngừng đập từ lâu. Sau khi ba ông bác sĩ đến khám
nghiệm, quan sát rất kỹ và đồng ý với nhau rằng cô này đã chết, họ ký một tờ
khai tử rồi ra về. Mười tiếng đồng hồ sau, khi người ta bỏ cô vào quan tài thì
cô nấc cụt một cái rồi ngồi dậy!
Những chuyện này là những chuyện có thật, đã xảy ra rất
nhiều, chúng ta có thể kể ra hàng ngàn trường hợp. Nhiều khi người ta đã chôn sống
những người mà họ gọi là đã chết. Vì vậy cho nên ở Việt-nam, người ta không bao
giờ cho phép chôn người chết sớm. Phải đợi vài ngày, rồi đem xác chết để xuống
đất, xem thử hơi lạnh của đất có thể làm cho người chết sống dậy hay không. Hoặc
người ta đem một cái áo của người chết, leo lên mái nhà, dương ra và hô gọi ba
hồn bảy vía hay chín vía của người chết về, để may ra thì hồn người chết nghe
mà trở về nhập lại vào thân xác người đó. Người Việt-nam có tập tục làm đủ cách
trước khi chôn người chết, tại vì họ không muốn rơi vào một sự sai lầm quá lớn
lao.
Vì vậy cho nên khi ông chú của mình mà mình nghĩ là
đã chết rồi, ba của mình mà mình nghĩ là đã chết rồi, đang không có mặt giờ
này, thì mình phải nghĩ lại. Vì theo lời dạy của đức Thế Tôn thì không có gì
sanh ra mà cũng không có gì mất đi. Ông chú của mình cũng như ba của mình, có
thể đang biểu hiện đâu đó nhưng vì con mắt chấp tướng của mình mà mình không nhận
diện được. Các vị luôn luôn có đó. Vì vậy mình cầu nguyện ông chú, mình cầu
nguyện ba mình, thì thế nào cũng có kết quả, tại đó là những người mình biết.
Khi mình biết rõ về một đối tượng thì sự cầu nguyện sẽ dễ có kết quả hơn. Thay
vì cầu nguyện một người mà chúng ta chưa được biết, cầu nguyện những người mà
chúng ta đã có cơ hội tiếp xúc và biết đến rất rõ khi người đó còn sanh tiền,
thì năng lượng có thể phát sinh ra một cách dễ dàng hơn và mạnh mẽ hơn.
Thông thường, chúng ta cầu nguyện các vị Bồ tát, các
vị Bụt Thế Tôn. Theo tôi thì mỗi chúng ta có một tri giác, một kinh nghiệm khá
sâu sắc về Đức Thế Tôn, tại vì chúng ta đã học giáo pháp của ngài, chúng ta đã
học về cuộc đời của ngài, chúng ta đem những giáo pháp của ngài ra áp dụng và
chúng ta thấy có kết quả. Như vậy không phải chúng ta chỉ thấy Bụt như là một
hình tượng trên bàn thờ, mà chúng ta biết Bụt, chúng ta tiếp xúc với Bụt ngay
trong bản chất của Bụt, nghĩa là chúng ta có thể tiếp xúc với Phật tính.
Ví dụ có một người nào đó gặp Bụt đang đi trên núi Thứu,
nhưng chưa biết gì về đời sống của ngài, về tâm của ngài, về giáo lý của ngài
và vẻ hạnh phúc của ngài, thì tuy người đó có nhìn thấy trực tiếp hình dáng Bụt
đang đi, nhưng họ không có một tri giác sâu sắc về Bụt. Còn chúng ta, tuy chưa
bao giờ thấy hình dáng đó, nhưng chúng ta đã tiếp xúc sâu sắc hơn với Bụt, tại
vì chúng ta đã biết được trái tim của Bụt qua sự học hỏi và tu tập của chúng
ta. Bụt ở ngay tại đây, chúng ta không cần đi về núi Thứu. Dù họ quảng cáo cách
nào đi nữa thì chúng ta cũng không bị đánh lừa, tại vì chúng ta đã biết rằng
Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng, có nghĩa là những gì chỉ có tướng đều là một
sự đánh lừa.
Đối với tôi thì Bụt không còn là một cái tướng nữa, một
cái tên nữa, mà là một thực tại, vì tôi sống với Bụt hàng ngày. Ăn cơm, tôi
cũng ngồi ăn với ngài, đi bộ, tôi cũng đi với ngài, và ngay trong giờ phút nói
Pháp thoại này, tôi cũng đang sống với ngài. Nếu đem đổi Bụt bản chất này với một
hình dáng Bụt, thì tôi sẽ không đổi. Chúng ta không vội vã ghi tên vào hãng du
lịch để bay qua Ấn Độ, leo lên núi Thứu, là vì vậy. Chúng ta đã có Bụt ngay tại
đây. Mỗi khi đi thiền hành, chúng ta có thể nắm lấy tay Bụt để cùng đi. Đó là ý
nghĩa của câu Đi chơi trong bản môn, tay ta nắm tay người.
Với đức Bồ tát Quán Thế Âm, với đức Bồ tát Địa Tạng,
với đức Bồ tát Phổ Hiền cũng vậy. Người ta có thể nói các vị Bồ tát đó không có
một sự thật lịch sử, nhưng mình không cần điều đó, tại vì mình biết rằng bản chất
của Bồ tát Quán Thế Âm là tình thương. Mà tình thương là cái gì có thật ở trên
đời này. Với hình tướng này hay hình tướng khác, là đàn bà hay đàn ông, là em
bé hay nhà chính trị, hễ tình thương có mặt là có mặt Bồ tát Quán Thế Âm. Thành
ra nhà sử học không thể nào làm cho tôi mất niềm tin nơi đức Quán Thế Âm Bồ tát
được. Tại vì tôi đã biết quá rõ rằng tình thương là một cái gì có thật, và tình
thương được biểu hiện trên rất nhiều hình thức.
Ở Hòa-lan có một phụ nữ, bên ngoài không giống Bồ tát
Quán Thế Âm như ảnh tượng có sẵn trong tâm của mình. Nhưng đích thực Quán Thế
Âm Bồ tát là người đó. Trong thế chiến thứ hai, người đàn bà này, một mình đã cứu
được ít nhất là 30 ngàn người Do thái khỏi phải đi vào lò hơi ngạt của người
phát xít. Một người mà có thể làm được công việc chuyển người đi để họ khỏi bị
tàn sát, thì người đó là ai nếu không phải là đức Quán Thế Âm Bồ tát? Dù người ấy
là da trắng hay là da đen, da vàng hay là da đỏ, đàn ông hay là đàn bà thì mình
cũng phải gọi người đó là một hiện thân của Bồ tát Quán Thế Âm. Bà ta hiện còn
sống và lần này sang Hòa-lan, các thị giả của tôi sẽ dược gặp người đó. Trong
thời chiến tranh Việt-nam, có rất nhiều cô nhi Việt-nam mất cha, mất mẹ, đã được
người đó nuôi dưỡng.
Tôi đã cầu nguyện Bụt, tôi đã cầu nguyện đức Bồ tát,
tôi đã cầu nguyện tổ tiên, tôi đã cầu nguyện cha, tôi đã cầu nguyện mẹ. Mỗi khi
cầu nguyện, tôi biết rằng tôi tiếp xúc được với cái năng lượng của Nhất tâm qua
các vị đó. Qua Bụt cũng có, qua Bồ tát cũng có, qua tổ tiên cũng có, qua cha
cũng có, qua mẹ cũng có. Vì vậy cho nên quý vị có thể cầu nguyện cha và mẹ của
quý vị. Dù cha mẹ còn sống, cha mẹ vẫn có thể tiếp trợ năng lượng cho quý vị. Nếu
cha mẹ đã qua đời, mình cũng có thể cầu nguyện: Mẹ ơi, mẹ giúp con. Mẹ ơi, mẹ
giúp em con. Ba ơi ba giúp con với, thì mình vẫn tiếp nhận được thêm năng lượng.
Đã có khi tôi cầu nguyện với cả học trò của tôi! Tại
vì học trò của tôi, có người có rất nhều năng lượng của sự vững chãi, của sự thảnh
thơi, của sự hạnh phúc, và tôi cần tới họ như những đối tượng cầu nguyện. Tôi
cũng đã cầu nguyện tăng thân mọi nơi của tôi, tại vì tăng thân cũng có những chất
liệu đó.
Vậy thì cái chìa khóa thứ ba trong chùm Tam Pháp Ấn,
chìa khóa niết bàn có thể mở ra thêm cho ta một cánh cửa: Chúng ta có thể tiếp
xúc được với thế giới hiện tượng. Nếu chúng ta biết tiếp xúc sâu sắc và nhận diện
cái tính cách vững chãi thảnh thơi và tươi mát của những hiện tượng đó, thì qua
thế giới hiện tượng, chúng ta có thể tiếp xúc được với thế giới của bản thể, thế
giới của niết bàn. Vì vậy cho nên chúng ta cũng có thể cầu nguyện được với cây
tùng, với mặt trăng, với các vì sao. Cây tùng khá vững chãi, mặt trăng rất đúng
hẹn, và những vì sao kia luôn luôn có mặt cho mình, thảnh thơi, trong sáng.
Cho nên không những ta cầu nguyện được với Bụt, với Bồ
tát, với thánh tăng, với tổ tiên cha mẹ, và với tăng thân, mà chúng ta còn có
thể cầu nguyện với cây tùng, với tảng đá. Có nghĩa là nếu chúng ta tiếp xúc được
với cây tùng một cách sâu sắc, thì chúng ta tiếp xúc được với cái nhất tâm, tiếp
xúc được với Thượng đế. Mà tiếp xúc được với Thượng đế thì ngài có thể truyền
cho chúng ta năng lượng. Vì vậy cho nên cây tùng cũng có thể truyền cho chúng
ta năng lượng của Thượng đế.
Có một ông thầy tu Cơ-đốc giáo tên là Jean François
d’Assise, trong một mùa Đông cây cối hoàn toàn trụi lá, đi thiền hành và gặp một
cây hạnh nhân. Ông dừng lại trước cây hạnh nhân để thở và cầu nguyện: Cây hạnh
nhân ơi! Cây hãy nói cho tôi nghe về Thượng đế đi. Thì tự nhiên cây hạnh nhân nở
hoa đầy cả các cành, ngay trong mùa Đông giá buốt!
Trong thế giới tích môn thì cây hạnh nhân chưa có
hoa, nhưng trong thế giới bản môn thì cây hạnh nhân đã có hoa từ muôn thủa. Đứng
về phương diện tích môn thì chúng ta chưa thành Bụt, nhưng đứng về phương diện
bản môn, chúng ta đã là Bụt. Vì vậy cho nên tiếp xúc được với cây hạnh nhân thì
chúng ta có thể tiếp xúc được với Thượng đế.
Cho nên đừng đi tìm một Thượng đế trừu tượng, đừng cầu
nguyện Thượng đế như một ý niệm trừu tượng. Đó là một điều rất quan trọng. Phải
đến với Thượng đế qua những gì rất cụ thể, đó là những biểu tượng của Thượng đế
trong tích môn. Giáo lý của Giáo hội Chính thống (Eglise Orthodox), có nói rất
rõ rằng: Con người cũng có chất thánh của Thượng đế và cũng cùng chia sẻ cái bản
chất thánh thiện đó của Thượng đế.
Lúc đầu tuy cầu nguyện chưa giỏi, nhưng chúng ta đã bắt
đầu có năng lượng. Từ từ thực tập thêm về giới, về định, về tuệ, thì sự cầu
nguyện của chúng ta sẽ có nhiều hùng lực hơn lên.
Chúng ta còn biết rằng, trong truyền thống đạo Bụt, cầu
nguyện với tính cách tăng thân mạnh hơn cầu nguyện với tính cách cá nhân rất
nhiều. Sau khi thầy Mục Kiền Liên khám phá ra mẹ mình đang đau khổ, thầy rất buồn.
Bụt đã dạy cho thầy cách nương tựa vào sức chú nguyện của tăng đoàn. Mình có sức
chú nguyện, mình cũng có thể gởi tinh lực của mình về Phật tâm. Nhưng nếu có
hai người như mình, nếu có năm người như mình, nếu có 100 người như mình trong
tăng thân đồng thời cùng thực tập việc gởi tinh lực đó, thì mình sẽ dễ thành
công hơn. Cho nên những lúc đại chúng cầu nguyện cho mẹ mình, cầu nguyện cho
cha mình, là những lúc rất quan trọng cho đời mình. Mình là một trong số những
người đó, sự nhất tâm của mình là cái chìa khóa, và sự nhất tâm của những người
bạn tu trong tăng thân, lại là một cái chìa khóa lớn hơn để mở cửa pháp thân.
Khi một tăng thân một trăm người hay một ngàn người cùng thực tập ba nghiệp
thanh tịnh, thân tâm hợp nhất để gởi năng lượng, thì cái năng lượng đó sẽ rất lớn,
sẽ rất hùng mạnh, có thể chuyển đổi được tình trạng mà đạo Bụt gọi là nghiệp,
như trong câu kinh Cầu xin chuyển nghiệp ta bà.
Có thể khi đó là một trường hợp rất khó và chúng ta cần
tới một năng lượng mạnh hơn nữa. Nhưng dù sao thì cái năng lượng mà chúng ta gởi
đi đã là một cái gì rồi. Nếu chúng ta có một tăng thân vững chãi, thảnh thơi
cùng hộ niệm, thì cái năng lượng tạo được chắc chắn sẽ lớn hơn.
Đôi lúc, khi cầu nguyện mình thấy lời cầu nguyện có
hiệu quả, giống như Thượng đế nói “Được”, Yes! Đôi khi chúng ta đạt tới một kết
quả gọi là “Chưa được”, Not yet! Đôi khi chúng ta nhận được một kết quả gọi là
“Có thể”, Maybe! Đôi khi chúng ta nhận được một câu trả lời gọi là “Không”, No!
Tuy vậy, chúng ta phải biết rằng đây không phải là sự từ chối của Thượng đế, của
Bụt, của Bồ tát, mà vì cái năng lượng gởi đi chưa đủ mạnh để chuyển đổi tình trạng.
Chúng ta cần thêm một hay hai điều kiện khác nữa.
Nói rõ ra, cầu nguyện bao giờ cũng có kết quả, nhưng
cái mức thành công của sự cầu nguyện khác nhau.
Khi câu trả lời là “không” thì chưa chắc đã là không
có hiệu quả! Đã có hiệu quả rồi, nhưng mình không thấy được, cho nên mình cho
là không. Tại vì mình đâu biết được cái nhu yếu đích thực của mình? Trong khi
đó thì cái Tâm thức cộng đồng, cái nhất tâm hay là Thượng đế, biết rõ hơn mình,
biết cái gì tốt cho mình hơn, cho nên mình đã được cái đó, và đã không được cái
mà mình cầu xin.
Ví dụ khi cầu cho mình thi đậu. Mình cầu nguyện nhiều
quá mà mình vẫn không đậu, cho nên mình nói rằng sự cầu nguyện của mình không
có kết quả. Tuy vậy, trong sự thi rớt đó có thể có sự sắp đặt. Ví dụ nếu hỏng kỳ
này thì kỳ sau mình sẽ vững chãi hơn, dễ thành đạt hơn trên đường đời. Chuyện
này đã xảy ra nhiều lần, nhất là trong lịch sử thi cử ở Việt-nam.
Hồi đó có một chàng trai rất thông minh. Chàng đi thi
và làm bài đáng được chấm đậu thủ khoa, nhưng các quan trường đã bàn với nhau rằng
thí sinh này giỏi thật, nhưng chàng ta còn trẻ quá. Nếu cho đậu cao khóa này
thì sợ lòng hiếu thắng của chàng chưa được mài giũa. Vì vậy kỳ này nên đánh hỏng
chàng đi, và kỳ sau sẽ cho chàng đậu đầu. Vì vậy các quan trường cho chàng hỏng
thi! Rất là oan ức cho chàng!
Nhìn bề ngoài thì giống như là một sự oan ức, nhưng
quốc gia đào tạo người là để có người giỏi về mọi mặt. Không phải chỉ giỏi về
phương diện trí thức, mà còn giỏi về phương diện đức hạnh nữa. Các quan trường
đã hành động theo nguyên tắc đó, đã giúp mài giũa cái hiếu thắng của người sĩ tử
kia. Nếu chàng ta có chí lớn thì chờ thêm ba năm nữa để dự khóa thi kế cũng
không đến nỗi gì. Đối với tuổi còn trẻ của chàng thì đâu có vấn đề? Người ta phải
có chí rất lớn, người ta phải có hoài bão cao, thì người ta mới trở thành một vị
Bồ tát để hóa độ quần sanh, hoặc mới trở thành một người tài đức để giúp dân giúp
nước được.
Kỳ thi ba năm sau đó, chàng sĩ tử kia đậu thủ khoa,
và khi vào kinh dự Đình Thí, đã đậu Thám hoa và đã trở nên một người rất hữu dụng
cho đất nước.
Khi thi rớt, anh chàng có thể đã đau khổ, nhưng chàng
đã không biết rằng tất cả những cái đó là để cho mình lớn hơn lên, giỏi hơn lên
mà thôi.
Khi cầu nguyện cũng vậy, chúng ta tưởng là mình không
nhận được điều mình cầu nguyện. Nhưng chúng ta không biết rằng mình có thể sẽ
nhận được một điều khác, lớn hay nhỏ là còn tùy. Tại vì cái nhất tâm, cái Phật
tánh biết rõ chúng ta hơn chính chúng ta, biết rõ điều nào tốt cho chúng ta
hơn. Cái tuệ giác của chúng ta đang còn nhỏ, chúng ta chưa biết đủ.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh
