Một trong những sai lầm lớn nhất của người tu, dù là cư sĩ
hay xuất gia, là một lời tự hẹn với mình sẽ tu thiền khi lớn tuổi. Sai lầm là
vì mình không biết mình sống được tới già hay không. Tuổi trẻ là thời điểm tốt
nhất để tu tập thiền định, nếu có nhu cầu nghiên cứu Phật Pháp thì tốt, nhưng
làm gì thì làm phải bỏ tư tưởng về già mới tu thiền. Một nội tâm không được tôi
luyện từ trẻ thì già khó dạy lắm. Từ chỗ đó, việc ra đi thanh thản e khó.
Đừng có lòng thơ ngây cho rằng cạo đầu đắp y là tu, hoặc có
pháp danh, có bố thí cúng dường, lui tới chùa miểu tự viện gặp gỡ tăng ni là
tu. Khi con bò không chạy thì đánh con bò chứ không phải đánh thùng xe, kiểu tu
của mình là đánh thùng xe chứ không phải đánh con bò. Đánh con bò là giải quyết
cái Tâm chứ không phải là hình thức. Ngay lúc sống hãy nghĩ đến lúc chết, lúc
trẻ phải nghĩ đến lúc già, lúc khỏe phải nghĩ đến lúc yếu, lúc đang còn điều kiện
tu học phải nghĩ đến lúc không còn điều kiện.
Trong Tăng Chi, Đức Phật dạy: Này các tỳ kheo, đây là thời điểm
thích hợp nhất để các ngươi tinh tấn nỗ lực thiền định, nỗ lực tu tập, đó là thời
điểm các ngươi còn trẻ còn khỏe chưa có bệnh hoạn, tăng chúng chưa chia rẽ
nhau, thời điểm nhân gian chưa có chiến tranh loạn lạc, thời điểm mà các ngươi
còn khất thực dễ dàng…
Quí vị hãy tưởng tượng nếu giờ đây quí vị bị một chứng bệnh
nào đó, cao huyết áp, tiểu đường, sạn thận v.v... Chỉ đau răng, chóng mặt là
khó khăn rồi. Cách đây mấy hôm tôi có đi bộ với mấy người Phật tử, họ đâu có lớn
tuổi hơn tôi mà đi bộ không nổi, tay cầm có mấy ký mà đi không nổi. Tôi nghĩ, yếu
như thế này thì sau này làm sao đối phó với bệnh hoạn trầm kha khốc liệt. Tuổi
già đang gõ cửa, tu làm sao để thấy quan tài nằm trước mặt mình chớ không phải
nằm ngoài rừng cây. Nằm ngoài rừng cây nghĩa là khi mình nằm xuống, con cháu sẽ
đốn cây này làm quan tài cho mình thì còn xa lắm, còn thấy quan tài nằm trong
thân cây chưa xẻ gỗ thì chưa khá. Phải thấy quan tài đã được xẻ gỗ, đóng rồi,
sơn phết, sắp đặt rồi, chờ khiêng bỏ vô thôi, thì mới khá.
Trong chú giải kể một vị thánh A-la-hán lúc lâm trọng bệnh, Đức
Phật có đến thăm, Ngài hỏi: Có chịu nổi không, có dấu hiệu khá hơn không? Vị ấy
trả lời: “Bạch Thế Tôn, đối với con, chuyện nên làm đã làm, gánh nặng đã đặt xuống,
con không sợ hãi tiếc nuối nữa. Có điều con nghĩ, nếu ngày trước con có tu tập
thiền Chỉ thì khả năng chịu đựng của con tốt hơn, cơn đau ít hoành hành
hơn”.
Thiền Quán giúp cho mình sự trực nhận, hiểu thấu bản chất của
các pháp, lìa bỏ phiền não. Xét về mặt tu hành giải thoát thì thiền Quán là lựa
chọn số một, tối ưu, duy nhất và tốt nhất. Tuy nhiên, thiền Chỉ cũng có tác dụng
đặc biệt trị bệnh, nhưng không phủ nhận giá trị của thuốc tê, thuốc mê, là
phương tiện hỗ trợ trong quá trình trị liệu. Những ngày tôi làm răng, tôi nghĩ
nếu không có thuốc tê chắc chết. Một lần tôi đi làm răng về, thuốc tê chưa tan,
đói bụng quá, mở tủ lạnh thấy miếng dưa hấu, tôi ăn ngon lành mà sao nghe cái
miệng có cảm giác rất kỳ, có cái gì đó hơi đau, tanh tanh nồng nồng, nhổ ra
toàn máu thì mới biết đã nhai phần thịt mặt trong gò má mình, vì có thuốc tê
nên nó không đau.
Giới luật là hành trang để mình trang bị; thiền định cũng là
một thứ trang bị; thiền Quán cũng là thứ trang bị; kiến thức Phật pháp là một
thứ trang bị và sự tĩnh tâm, kham nhẫn, tinh tấn, hành xả, từ tâm cũng là những
thứ trang bị; thiếu đi một trong những thứ này chắc chắc đời sống ta có vấn đề,
một ngày nào đó đối diện hoàn cảnh khốc liệt dứt khoát chúng ta sẽ tiếc nuối. Một
vị thánh thì không tiếc nuối chớ phàm phu thì chắc sẽ tiếc nuối. Tôi xin nói
rõ, thí chủ dâng y, thí chủ xây dựng chùa chiền, đúc chuông tượng, ấn tống kinh
sách v.v... rất tốt, nhưng chưa đủ. Hãy coi chừng, công đức đó chỉ là phần nhỏ
cho đời tu chứ chưa đụng chạm gì đến đời sống nội tâm của mình.
Sư Giác Nguyên giảng
