Mỗi người có quan niệm và lời giải thích riêng
không đồng nhất về lễ bái Phật. Tuy nhiên tra cứu về nguồn gốc và ý nghĩa thì
bái Phật thể hiện sự tôn kính tột cùng vì thế gian thường cho cái đầu là cao
thượng hơn cả. Nhưng đem so bàn chân đức Phật thì còn thấp bé hơn nhiều. Lễ bái
có ý nghĩa là báo ơn, tạ ơn với cung cách quy ngưỡng hướng về cũng như noi
gương đức hạnh cao quý và ý chí siêu thoát của các bậc tôn kính để tu tập. Người
lễ bái mong cầu sau này kế thừa xứng đáng sự nghiệp của tiền nhân trên con đường
giác ngộ khổ đau sanh tử. Lễ bái là một nét đẹp văn hóa có ý nghĩa giáo dục sâu
sắc cho nên trong mỗi người Phật tử luôn phải giữ gì nghi thức cao đẹp này.
Lễ là gì?
Lễ, theo tự điển tiếng Việt là phép tắc phải tuân
theo khi thờ cúng tổ tiên hoặc giao tế trong xã hội. Nói một cách rộng rãi dễ
hiểu hơn đây là những quy tắc nhất định của cung cách, đi đứng, nói năng trong
quan, hôn, tang, tế, nhằm thể hiện sự cung kính và bao gồm cả những phép lịch sự
chào hỏi nhau để biểu lộ sự thân thiện quen biết. Nó còn là một phương tiện đặc
biệt để gây tình cảm.
Bái là gì?
Bái là sự cung kính biểu hiện ở thân tướng nghĩa
là quỳ lạy, bằng cách hạ mình xuống trước những bậc Hiền đức mà mình tôn kính.
Thế nào là
lễ bái?
Lễ bái là một đạo nghĩa nhằm tiêu biểu cho ý chí
tôn kính và để tỏ lòng tri ân ngõ hầu trở thành những con người hữu ích trong
xã hội hay để làm tròn bổn phận của con cháu tông môn và để xứng đáng là đệ tử
các bậc Thánh đức. Lễ bái còn là một nghi thức tín ngưỡng thường thấy ở một số
tín ngưỡng tôn giáo phương Đông. Khởi nguyên, lễ bái biểu thị sự phục tùng và
tôn kính tuyệt đối với các uy lực siêu nhiên hay đấng thần linh mà con người
tôn thờ.
Tại sao lại
có các nghi thức lễ bái trong Phật Giáo?
Sự suy tư và chiêm nghiệm trong Phật Giáo là nhằm
vào chủ đích giúp khơi động lòng từ bi, sự kính trọng và lòng biết ơn đấy cũng
là những gì thật thiết yếu trong phép thiền định mà nhiều người đều biết và thường
xuyên mang ra luyện tập. Mục đích của các nghi thức lễ bái lại là để mang con
người trở về với cội nguồn của họ nhằm cắt đứt mối dây trần thế và xóa bỏ các
thói tục thường tình.
Ý nghĩa của
lễ bái trong Phật Giáo
Đối với bất cứ một nghi thức lễ bái nào thì thân
xác luôn phải hòa nhập với từng ngôn từ khi thốt lên có nghĩa là mỗi cử chỉ phải
phù hợp với từng lời nói. Tất cả đều hòa nhập với nhau để trở thành một nếp
sinh hoạt đồng nhất. Sự suy tư và lý luận mang tính cách phân tích sẽ tuyệt
nhiên không còn cần đến nữa. Điều quan trọng hơn hết chính là sự chính xác và
nghiêm túc trong từng cử chỉ. Không cần phải tìm cách để sáng tạo ra thêm một
thứ gì nữa cả mà chỉ cần đơn giản thực thi những gì cần nên làm. Do đó vai trò
của nghi thức trước hết là giúp chúng ta hòa nhập với một thứ quy củ nào đó nhằm
giúp chúng ta biết đặt chân trên mặt đất này và đồng thời kết nối với cái bao
la của toàn thể vũ trụ và giúp cho tất cả mọi người chung quanh cũng được hưởng
lây cái bầu không khí đó. Sự lễ bái cũng là phương pháp tu để diệt trừ sự cống
cao, ngã mạn hay bản chất con người chúng ta lúc nào cũng luôn tự cao tự đắc,
vênh váo nghênh luôn cho cái tôi của mình là trung tâm vũ trụ.
Tác dụng và
lợi ích của sự lễ bái
Người lễ bái, thường chiêm ngưỡng dung nhan và tướng
hảo của đức Phật liền khởi niệm hoan hỉ và phát tâm mơ ước mong cầu. Nhờ nhân
duyên đó, họ qua kiếp sau có thể hưởng được tướng mạo đoan trang tốt đẹp.
Lễ bái không phải là hành động thấp hèn làm mất phẩm
cách con người hay gợi lên dấu ấn phong kiến. Trái lại lễ bái chính là một đạo
nghĩa, một nghĩa cử rất cao đẹp của những người sống có văn hóa. Đối với tổ tiên,
người hiếu hạnh cần phải lễ bái để tỏ lòng cung kính. Đối với Thánh hiền, tín đồ
chân chánh cần phải lễ bái để thể hiện đức tính khiêm cung trong tu tập đạo lý
giác ngộ. Lễ bái nhằm giao cảm với bề trên và tạo nên chất liệu để xóa bỏ mọi dị
biệt ngăn cách chia rẽ trong đoàn thể và tạo ra sự lễ phép và thân thiện không
chia rẽ nhằm thêm bạn bớt thù tạo ra một xã hội thanh bình an lạc.
