Xin thầy giải
nghĩa về cái thấy?
Trả lời:
Thấy có nhiều nghĩa tuỳ loại:
• Nhục nhãn: Cái Thấy bằng mắt thường
• Thần nhãn: Cái Thấy bằng mắt thần của chư thiên
• Tuệ nhãn: Cái Thấy đúng tánh tướng thể dụng của
Pháp.
• Thiên nhãn: Cái Thấy căn nghiệp và cõi giới
chúng sinh.
• Pháp nhãn: Cái Thấy thanh tịnh, ly trần vô cấu.
• Phật nhãn: Cái Thấy của bậc đã hoàn toàn giác ngộ.
Người bình thường thấy bằng nhục nhãn, thuộc tri
giác thì tuy không chính xác nhưng vẫn trung thực, chỉ khi tưởng, thức xen vào
mới có đúng sai, tốt xấu. Cái thấy của người bình thường cao nhất là linh tri
(thần giao cách cảm) thuộc tánh biết. Chư Thiên có thể thấy bằng thần nhãn, tức
thấy được rất xa hoặc thấy xuyên qua tường, thấy cõi giới khác chẳng hạn. Cái
thấy của các nhà ngoại cảm, những nhà thôi miên cũng thuộc loại này, không phải
thấy bằng mắt thường.
Người đã tu chứng có thể thấy sâu hơn bằng tuệ
nhãn tức thấy bằng trí tuệ (paññā): vô sư trí thuộc tánh biết và hậu đắc trí
thuộc tướng biết. Khi tri kiến thanh tịnh thấy được tánh đế (sabhāva sacca) qua
6 thức trong sáng.
Bậc giác ngộ có thiên nhãn tức thấy bằng thắng trí
(abhiññā). Nhờ thiên nhãn thuần tịnh có thể thấy được căn cơ trình độ của chúng
sinh, với duyên nghiệp nào tương ứng với cõi giới nào: Dục giới, sắc giới, vô sắc
giới hoặc siêu thế. Bậc giác ngộ cũng có Pháp nhãn ly trần vô cấu, tức thấy bằng
tuệ giác (Bodhi) có thể thấy được Thánh đế (Ariya Sacca), tức thấy ra Sự Thật rốt
ráo nhất: Tịch tịnh Niết-bàn.
Bậc toàn giác có Phật nhãn thấy được qua tất cả
nhãn nói trên. Đồng thời thấy được toàn bộ tánh - tướng - thể - dụng của tất cả
tâm và pháp bằng nhất thiết trí (sabbaññutañāṇa).
Thưa thầy,
hai từ "Thấy" và "Biết" giống hay khác nhau ạ?
Trả lời:
- Có hai loại thấy biết: Một là thấy biết của tướng
biết qua 6 thức được gọi chung là tri kiến, dưới dạng tưởng tri và thức tri. Thấy
(kiến) đại diện cho nhóm 5 thức giác quan: thấy, nghe, ngửi, nếm và xúc chạm.
Biết (tri) chỉ cho hoạt động của ý thức. Tri và kiến như thực hợp chung gọi là
chánh tri kiến tức bao gồm chánh kiến, chánh văn, chánh giác, chánh tri. Hai là
thấy biết của tánh biết, khi tri kiến thanh tịnh tức 6 thức vắng lặng thì tánh
biết chiếu soi, không lệ thuộc 6 thức nữa, nên thấy và biết đều đồng nghĩa với
linh tri, tuệ tri, liễu tri, thắng tri.
Thưa Thầy,
khi trở về với thực tại quan sát bên ngoài thì thấy cái nào thiện cái nào bất
thiện còn quan sát sâu bên trong để nhận ra cái thiện và bất thiện rõ hơn phải
không thưa thầy?
Trả lời:
- Lúc đầu, khi quan sát bên ngoài qua 6 thức thì
chỉ thấy tướng duyên khởi của thiện và bất thiện, của chân và giả mà hầu hết là
theo khái niệm tục đế. Khi thực sự trở về trọn vẹn tỉnh thức với thực tại thân
thọ tâm pháp mới thấy ra thực tánh thiện và bất thiện, chân và giả (thật và ảo)
của cả trong lẫn ngoài chứ không phải chỉ thấy bên trong.
Mục đích của quan sát là thấy ra sự thật, nhờ vậy
không bám vào thế giới ảo do tưởng sinh và không lệ thuộc thế giới duyên khởi
có hợp có tan, lúc đó mới thấy ra bản chất vô thường, khổ, vô ngã của vạn pháp,
trong ngoài, nhất là thấy ra Tứ Thánh Đế. Do vô minh, tà kiến không thấy thực
tánh nên chấp vào tướng ảo mà sinh ra Tập đế Khổ đế.
Khi đủ chánh niệm tỉnh giác thấy đúng tánh, tướng,
thể, dụng của các pháp thì không còn bám víu vào thế giới ảo hóa của tưởng và
thức, cũng không dính mắc vào pháp duyên khởi nên thấy được Đạo đế và Diệt đế.
Mục đích tu tập để thấy ra đâu là tánh không sinh diệt (Niết-bàn); đâu là tướng
duyên khởi tự nhiên vô thường, vô ngã; đâu là thế giới ảo do tà kiến tham ái mà
hữu vi tạo tác (sinh tử) đưa đến sầu bi khổ ưu não.
HT
Viên Minh
