Chúng ta vừa phác họa sự hình thành bản ngã và vòng quĩ đạo luẩn quẩn
chính nó vạch ra.
Vòng luẩn quẩn mà đức Phật gọi là luân hồi sinh tử được mô tả như vòng
quay của một bánh xe vừa lăn tới vừa lặp lại mà mỗi vòng khởi điểm từ vô minh để
rồi gặp lại vô minh ở một điểm kế tiếp. Vòng luân hồi được biểu hiện:
+ Như một tiến trình tâm-sinh-vật lý khi giác quan tương giao với đối
tượng.
+ Như một kiếp sống từ khi sinh ra đến lúc già chết.
+ Như sự tái sinh từ kiếp sống này qua kiếp sống khác, lặp đi lặp lại
vòng luân hồi sinh tử tử sinh.
Đức Phật mô tả vòng luân hồi như sự vận hành của mười hai điều kiện
tùy thuộc vào nhau để phát sinh (Thập Nhị Nhân Duyên). Trong mười hai điều kiện
tương sinh này, chúng ta chỉ cần lưu ý đến bốn yếu tố: Vô minh (avijjā), ái dục
(taṅhā), trở thành (bhava) và sinh tử (Jāti-maranaṃ).
Vậy luân hồi chính là vòng quay lặp lại bất tận của bánh xe sinh tử. Bao
lâu vô minh còn hiện hữu thì chúng sinh vẫn còn tham muốn trở thành.
Luân hồi = Vô minh –> Ái dục -> Trở thành
–> Sinh tử = Khổ đau
Bản ngã lấy vô minh làm nhiên liệu, lấy ái dục làm động cơ và lấy trở
thành (hữu) để khởi động bánh xe luân hồi quay lăn trên đường sinh tử.
Vậy chính bản ngã tự tạo ra luân hồi sinh tử với biết bao phiền não,
khổ đau, thăng trầm biến đổi cho mình và người.
Nhưng ở trong vô minh, bản ngã làm sao biết được chính mình là nguyên
nhân gây ra tất cả khổ đau bất hạnh ấy.
Trái lại bản ngã tưởng rằng nguyên nhân đau khổ đến từ bên ngoài, nên
muốn giải thoát ra khỏi hoàn cảnh khổ đau để tầm cầu an lạc.
Nhưng bất hạnh thay, bản ngã không bao giờ có thể thực hiện được ý muốn
giải thoát của mình, đơn giản chỉ vì ý muốn giải thoát cũng vẫn là hình thức
khác của tham vọng trở thành, trong quĩ đạo luân hồi của chính nó...
Thầy
Viên Minh
