1. Nguồn gốc
Theo quan niệm
đó là ba vị thần trong phong tục việt. Thổ Công, thổ địa và thổ kỳ.
- Thổ công: Cai
quản tất cả các công việc trong gia đình, quản mọi họa phúc, vui buồn, chống
lại tà ma, ngoại đạo. Danh hiệu của ngài là: Đông trù tư mệnh táo phủ thần
quân.
- Thổ địa: Cai
quản đất đai trong một phạm vi một gia đình, cơ quan, doanh nghiệp. Danh hiệu
của ngài là: Thổ địa long mạch tôn thần. Nhiệm vụ giống như cán bộ địa chính,
nhưng đây là quản lý phần âm, không cho các tà ma, ngoại đạo, linh hồn vào
chiếm giữ.
- Thổ Kỳ: Cai
quản việc bếp. Theo quan niệm nguyên thủy thì bếp là trung tâm, linh hồn của
một ngôi nhà. Do bếp phát sinh ngọn lửa mà ngọn lửa là sự sống nên đối với tâm
thức của người việt bếp chủ về sức khỏe, tình cảm và là linh hồn của một ngôi
nhà. Nếu vào một ngôi nhà nào bếp không thường xuyên đỏ lửa sẽ thấy rất ảm đạm
và lạnh lẽo.
2. Ý nghĩa của
lễ cúng ông công, ông táo
Đó chính là
biết ơn trong một năm đã trợ giúp gia chủ mọi công việc thuận lợi, sức khỏe dồi
dào, tài lộc tăng tiến. Đồng thời, quá trình đó cũng có những sơ suất trong
việc thờ cúng, trong cuộc sống cũng xin được lượng thứ. Mặc khác, táo quân lên
thiên đình báo với Ngọc hoàng thì cũng muốn báo nhiều điều tốt đẹp, tránh điều
xấu.
3. Lễ vật dâng
cúng
- Lễ chung:
+ Hương: Thắp 1
cây hoặc 3 cây, thắp 01 tuần hoặc 03 tuần.
+ 2 đèn dầu
hoặc 3 cốc nến
+ 1 hoặc 2 lọ
hoa cúc, mỗi bên 3 bông hoặc 5 bông
+ Cau trầu: 3
quả và 3 lá trầu + vôi
+ 3 bộ quần áo
vàng mã và thần linh (bán ở cửa hàng vàng mã).
+ 3 đinh tiền
vàng mã
+ Tiền thật: Tùy
mỗi gia chủ
+ Hoa quả: 01 đĩa
ngũ quả
+ 01 gói bánh
màu đỏ + 01 gói kẹo
+ 3 chén nước
lavie hoặc 01 chén, hoặc có trà thì càng tốt
+ 01 gói thuốc
lá
+ 03 chén rượu
thật
+ Bia và nước
ngọt là tùy tâm.
+ 01 bát gạo
+ 01 bát muối
+ 03 con cá
chép màu đỏ hoặc màu trắng.
- Lễ tùy tâm
+ Xôi gà: 01 lễ
(có thể thay thế bằng xôi thịt, xôi dò hoặc bánh chưng thịt luộc, bánh chưng với
dò lụa).
+ Dò: 1 khoanh
+ Sườn xào
+ Nem rán
+ Rau xào
+ Cơm
+ Canh
4. Thời gian
- Trưa ngày
23/12 Âm lịch vào giờ ngọ (11h - 13h00). Theo quan niệm đây là giờ xuất hành,
giờ linh nên các thần sẽ di chuyển vào giờ này.
- Trường hợp vì
các lý do khác nhau không thể lễ vào giờ trên thì có thể tính toán lễ vào giờ tý
(23h - 01h của đêm ngày 22/12 và rạng sáng ngày 23/12 âm lịch)
- Nếu hai khung
giờ trên vẫn bận thì có lễ cử hành lễ trước giờ ngọ ngày 23/12 âm lịch là được.
5. Quy trình
cúng lễ
- Chuẩn bị đồ
lễ
- Thắp 03 cây hương
- Đọc sớ tiễn táo
quân, sau đó đọc văn khấn táo quân (nếu không có lòng sớ thì chỉ đọc văn khấn là
được)
- Hết 2/3 cây hương
thì hóa sớ, vàng mã, sau đó phóng sinh 03 cá chép ra sông, hồ...cố gắng thả từ
từ để cá sống trở về tự nhiên.
- Hạ đồ lễ mặn
xuống và thụ lộc.
