Hàng ngày chúng ta vẫn thờ cúng, lễ bái hay cầu nguyện
nhưng mấy người tìm hiểu sâu xa bản chất của việc này. Do vậy bằng những sự tìm
tòi và tham khảo tôi xin đưa ra một bài viết khá rõ ràng giải thích bản chất của
việc thờ cúng và lễ bái mọi người tham khảo. Bài viết có sử dụng tư liệu từ nhiều
nguồn khác nhau, tôi chỉ là người tổng hợp và sắp xếp lại.
Phong tục thờ
cúng và lễ bái
Cuộc sống của gia đình chúng tôi thì cũng chẳng khác
chi mọi gia đình tỵ nạn khác trên đất nước mới này. Ngày ngày thì phải lo đi
cày, tối về thì lo cho con cái và ngày qua tháng lại cũng không có nhiều thì giờ
rảnh rỗi để đi chùa bái Phật. Chúng tôi cũng cố gắng đến chùa trong những lễ lớn
để cầu nguyện Phật trời cho được nhiều phước lành. Thú thật cứ mỗi lần đi chùa
là chúng tôi cầu nguyện đủ thứ từ gia đình mạnh khỏe, làm ăn phát đạt, con cháu
học hành tiến bộ. Tất cả những gì có lợi cho mình là chúng tôi cầu nguyện hết.
Bây giờ hãy suy nghiệm lại những lời cầu nguyện trên
có thực sự hiệu quả như thế trong đời sống của chúng ta không?
Nhưng trước hết hãy tìm hiểu ý nghĩa của chữ cầu nguyện.
Trong thế giới của những tôn giáo tin tưởng và thờ Thượng đế ( là Đấng tối cao,
toàn năng, toàn thiện, toàn trí đã sáng tạo ra thế gian, vũ trụ, và được xem là
thủy tổ của muôn loài), thì cầu nguyện có nghĩa là thỉnh cầu ở nơi Ngài một sự
chỉ đạo, hộ trì, hoặc cầu xin Ngài ban cho sức khỏe, hạnh phúc, cơm no, áo ấm,
và đôi khi xin Ngài tha thứ những tội lỗi đã vi phạm.
Nhưng trong Phật giáo không có vấn đề tội lỗi (hiểu
theo nghĩa xúc phạm ý trời). Khi một người hành động phi luân lý hay phản đạo đức,
thì Phật giáo gọi đó là hành động không khôn ngoan hay bất thiện. Sở dĩ có hành
động sai lầm hay bất cẩn là vì si mê, thiếu sáng suốt, nhưng tôn giáo thờ Thượng
đế thì xem đó là có tội một khi vi phạm hay bất tuân những điều răn do vị giáo
chủ hay trời phán định. Trái lại, theo giáo lý nhà Phật dù là Phật tử hay không
mà trộm cắp, tà dâm, dối trá… thì đó là hành động sai lầm, bất thiện vì chính họ
đã tạo ra cái nghiệp xấu cho mình và dĩ nhiên là họ sẽ tự chuốc lấy kết quả xấu
xa hay nghiệp báo đau thương sau nầy. Chẳng hạn như một kẻ ngu si đưa tay vào lửa
thì dĩ nhiên là bị phỏng chứ không phải là tội lỗi hay xúc phạm trời thần gì cả.
Những hành động không khôn ngoan, sai lầm, hay bất cẩn này sẽ làm trì trệ tiến
trình giải thoát của họ mà thôi.
Theo Phật giáo, tất cả những hành động mang tánh chất
cố ý đều gọi là nghiệp mà nó được phát xuất từ Thân, Khẩu, Ý. Mỗi người phải chịu trách nhiệm về kết quả của
những hành động thiện hay ác này dù kết quả đó tốt hay xấu, vui hay khổ. Như vậy,
không có vấn đề cầu nguyện trong Phật giáo theo ý nghĩa thông thường tức là cầu
xin Thượng đế ban ơn, tha tội, vì mọi người phải chịu trách nhiệm với chính
mình chứ không ai khác về những hành động tội, phước, lành, dữ do mình tạo ra.
Theo Đạo Phật, thì con người là Thượng đế của chính
mình chứ không ai khác bởi vì tất cả các điều kiện, kể cả nghiệp đều có thể tự
mình sửa đổi được. Bởi thế, hạnh phúc hay khổ đau đều do chính chúng ta tự tạo
lấy cho mình. Hay nói một cách khác được tự do hay nô lệ tùy thuộc ở chỗ con
người làm chủ các điều kiện hay bị các điêu kiện làm chủ. Thêm nữa, những tín đồ
thờ thần linh cầu xin được ban phước hay cứu rỗi, nghĩa là đời đời họ muốn lệ
thuộc vào vị thần linh hay Thượng đế của họ. Người Phật tử thì trái lại, chúng
ta kính cẩn tôn thờ Đức Phật chỉ vì Ngài là người đã đi trước, là người hướng đạo.
Và với tinh thần bình đẳng Đức Phật lúc nào cũng khuyến khích chúng sinh cố gắng
diệt trừ vô minh để cắt đứt dây luân hồi sanh tử mà chứng được Niết Bàn.
Một thí dụ điển hình nữa là chúng ta hãy tạm so sánh
giữa hai chế độ dân chủ ngày nay và quân chủ ngày xưa. Trong chế độ quân chủ
ngày xưa, mọi người dân là con cái hoặc nô lệ của vị Đế vương. Họ phải tuân phục
mọi phán xét, thưởng phạt của vua và vì thế mới có câu: “Quân xử thần tử, thần
bất tử bất trung”. Nhưng chúng ta đang sống trong chế độ dân chủ ngày nay,người
dân có quyền bình đẳng, cho dù Tổng thống cũng là một công dân như bao người
khác. Chúng ta kính trọng vị nguyên thủ quốc gia bởi vì vị nầy thay thế chúng
ta để lãnh đạo, để lo việc nước, làm ích quốc lợi dân. Và tất cả mọi người dân
đều có thể trở thành nhà lãnh đạo nếu họ có đủ tài, đủ đức.
Trước khi nhập diệt, Đức Phật còn nhắc nhở chúng tăng
là:
“Sau khi Như Lai tịch diệt, các con hãy lấy
giới luật làm thầy. Thực hiện đứng đắn những lời giáo huấn của Như Lai, Đó là
cách cúng dường Như Lai cao thượng nhất”.
Đức Phật cũng dạy rằng:” Lễ bái tượng Phật không có
nghĩa là chúng ta tin rằng Đức Phật sau khi nhập diệt vẫn còn hiện diện trên thế
gian để thị hiện trong các pho tượng khiến cho các pho tượng này trở nên linh ứng
để có thể hộ trì cho những người lễ bái hay quở phạt những người bất tôn kính đối
với Ngài”.
Hình tượng chỉ để nhắc nhở lại những hình ảnh sống động
lúc Đức Phật còn tại thế, khiến cho chúng ta có cảm tưởng được đối diện với
chính Đức thế Tôn mà thôi.
Như thế, việc thờ cúng tụng niệm của người Phật tử
không phải là để cầu xin Đức Phật cứu vớt mà chỉ có mục đích tôn kính Đức Phật
và tự nguyện noi gương Ngài để hoàn thành sứ mạng tự giác và giác tha.
Chính Đức Phật đã đặt ra năm pháp để nhắc nhở chúng
ta hằng ngày siêng năng tu tập để đạt thành chánh quả như Ngài và mỗi pháp có một
ý nghĩa cao thâm của riêng nó:
- Hương nhang: Tượng trưng cho mùi hương
thơm thanh khiết của hoa sen ngàn cánh.
- Hoa: Tượng trưng cho hoa sen ngàn cánh và
cũng tượng trưng cho Tâm Bồ đề của chúng ta. Vì mỗi người tu hành đều có một
hoa sen ngàn cánh trong ao báu ở trên cõi Phật. Kẻ nào tu niệm càng nhiều thì
hoa sen càng lớn, phẩm Phật càng cao
Quả: tượng trưng cho quả vị Phật, bởi vì sự
tu hành của chúng ta phải cố gắng đạt đến thành quả viên mãn.
Đèn: tượng trưng cho trí tuệ bát nhã của
chúng ta. Dùng trí tuệ để phá si mê và cúng dùng trí tuệ để phân biệt đâu là
chánh, đâu là tà, đâu là chân, đâu là giả
Nước: tượng trưng cho tâm thanh tịnh, tinh
khiết và không bị ô nhiễm. Nước cũng còn tượng trưng cho tấm long từ bi vô bờ
vô bến.
Dâng hoa cúng đến Phật đà
Nguyện mau giải thoát sinh già khổ đau
Do đó chúng ta phải cố gắng nghe theo lời dạy của Đức
Phật để tu hành ngỏ hầu tự độ và độ tha thì cũng như đã cúng dường cho chư Phật
rồi vậy.
Đối với Đức Phật thì Ngài không cần chúng ta quỳ gối
bái lạy để vinh danh Ngài mà Ngài chỉ muốn chúng ta cung kính Ngài như cung
kính chính bản thân của chúng ta. Vì sự cung kính này, chúng ta bái lạy Ngài với
một tấm lòng chân thật và quyết tâm noi gương Ngài cố gắng tu sửa để dứt trừ vô
minh vọng tưởng và đạt cho được chơn tâm thanh tịnh.
Tâm thức của con người bị hỗn loạn đã lâu, không thể
một lúc mà an định. Cho nên người niệm Phật nếu tâm không thanh tịnh thì đừng
quá vội lo, chỉ cần khi niệm mỗi chữ mỗi câu đều do nơi tâm phát ra, dụng công
bên lâu sẽ có hiệu quả.
-ST-
