Qua hàng nghìn năm, Vu Lan báo hiếu
luôn là một trong những ngày lễ có sức sống văn hóa mãnh liệt nhất trong đời sống
tinh thần của mỗi người dân Việt Nam chúng ta.
1. Lễ Vu Lan là gì?
Lễ Vu Lan bắt nguồn từ sự tích về
lòng hiếu thảo của ông Mục Liên.
Vốn là một tu sĩ khác đạo, Mục
Liên đã quy y và trở thành một đệ tử lớn của Phật, và được liệt vào hạng thần
thông đệ nhất trong hàng đệ tử của Phật.
Sau khi đã chứng quả A La Hán, Mục
Liên nhớ về mẫu thân, bèn dùng huệ nhãn nhìn xuống cõi khổ và thấy mẹ mình bị đọa
vào kiếp ngạ quỷ (quỷ đói) nơi địa ngục A Tì.
Nhìn mẹ thân hình tiều tụy, đói
không được ăn, khát không được uống, Mục Liên vận dụng phép thần thông đến với
mẹ và dâng cơm cho mẹ ăn. Nhưng ác nghiệt làm sao, những hạt cơm cứ gần tới miệng
mẹ thì bỗng hóa thành lửa. Không có cách nào khác, Mục Liên trở về bạch chuyện
Ðức Phật, xin được chỉ dạy cách cứu mẹ.
Phật cho Mục Liên biết vì nghiệp
chướng của các kiếp trước mà mẹ ông phải sinh vào nơi ác đạo làm loài ngạ quỷ.
Phật dạy, một mình Mục Liên thì vô phương cứu mẹ mà phải nhờ đến uy đức của
chúng tăng khắp nơi, đồng tâm hiệp ý cầu xin cứu rỗi mới được.
Mục Liên phải thành kính đi rước
chư tăng khắp mười phương về, đặc biệt là các vị đã đạt được sáu phép thần
thông, nhờ công đức cầu nguyện của các vị này thì vong linh mẹ Mục Liên mới
thoát khỏi khổ đạo.
Phật lại dạy Mục Liên sắm đủ các
món thức thức thời trân, hương dâu đèn nến, giường chõng chiếu gối, chăn màn quần
áo, thau rửa mặt, khăn lau tay... dâng cúng các vị chư tăng. Vào đúng dịp Rằm
tháng 7, lập trai đàn để cầu nguyện. Trước khi thọ thực, các vị chư tăng sẽ chú
tâm cầu nguyện cho cha mẹ và ông bà bảy đời của thí chủ được siêu thoát...
Mục Liên làm đúng như lời Phật dạy.
Quả nhiên vong mẫu của ông được thoát khỏi kiếp ngạ quỷ mà sinh về cảnh giới
lành.
Phật cũng dạy rằng chúng sanh ai
muốn báo hiếu cho cha mẹ cũng theo cách này (Vu Lan Bồn Pháp). Từ đó ngày lễ Vu
Lan ra đời.
2. Bông hồng cài trên ngực áo
Trong xã hội hiện nay, không ít
người nghĩ rằng chỉ cần chu cấp cho cha mẹ đầy đủ về tiền tài vật chất là đã
làm tròn đạo hiếu của người con. Nhưng, họ không biết rằng với cha mẹ già thì
tiền tài, vật chất đôi khi không quan trọng bằng những chính lời hỏi thăm, chia
sẻ, động viên đến từ những đứa con của mình.
Một chuyên gia tâm lý đã nói rằng,
với người già, đời sống tinh thần đôi khi còn quan trọng hơn cả đời sống vật chất.
Thế nên, đừng để lối sống thực dụng xen vào tình cảm gia đình, đặc biệt là với
chính cha mẹ mình. Đừng để những việc làm mang ý nghĩa thiêng liêng như tình cảm
cha mẹ và con cái trở thành những việc làm mang tình hình thức, làm lấy lệ cho
xong.
Trong mùa Lễ Vu Lan này, bạn hãy
dành tình cảm chân thành của mình để đối đãi, để chăm sóc cho cha mẹ. Tuy
nhiên, bên cạnh việc chăm sóc cho cha mẹ, cũng cần làm những việc khiến cha mẹ
thật sự vui vẻ, an hưởng tuổi già. Một món quà sức khỏe sẽ là hành động vừa ý
nghĩa vừa thiết thực đối với đấng sinh thành.
Những ngày tháng Bảy âm lịch, nhà
lại nhà, trên khắp nước Việt mình đều thành kính bước vào mùa Vu Lan, mùa báo
hiếu.
Tới ngày Rằm tháng Bảy, các Bà,
các Mẹ, các Chị dù bận đến đâu cũng cẩn trọng sắp mâm cỗ đầy, thành kính dâng tặng
tổ tiên, ban cho chúng sinh và chuyển đi thông điệp nhân văn của cuộc sống: Hãy
nghĩ về Mẹ - Cha, mở lòng với đồng loại để thương yêu nhau nhiều hơn.
Những ngày này, bạn sẽ không lạ
khi chứng kiến những hình ảnh đầy xúc động: dù già hay trẻ, trai hay gái dự lễ
Vu Lan đều thành kính và ngập trong cảm xúc khi đón nhận một bông hoa hồng cài
trang trọng lên ngực áo.
Nghi thức Bông hồng cài áo theo
Giáo sư -Tiến sĩ Ngô Đức Thịnh - Giám đốc TT Nghiên cứu, bảo tồn văn hóa tín
ngưỡng Việt Nam xuất phát từ áng văn viết về Mẹ của Thiền sư Thích Nhất Hạnh được
viết trong những năm 1960.
Trong một chuyến công tác tại Nhật
Bản, Thiền sư rất lạ khi thấy người Nhật thành kính gài tặng ông một bông hoa
trắng lên ngực áo. Sau khi tìm hiểu và biết được ý nghĩa cao đẹp của việc này,
ông đã chọn bông hoa hồng làm biểu tượng cho lễ Vu Lan báo hiếu của nhà Phật và
viết ấn phẩm "Bông Hồng Cài Áo" vào năm 1962.
Bông hoa hồng được chọn là biểu
tượng của tình yêu, sự cao quý và ngát hương. Việc nhớ về bâc sinh thành và cài
lên ngực bông hoa cao quý là tình cảm đẹp nhất, là chữ Hiếu mà con cái gửi đến
bậc sinh thành. Với ý nghĩa đó, nhiều người Việt mình đến ngày Vu Lan đều cài một
bông hoa màu hồng lên áo, ấy là biểu tượng của việc còn Mẹ - Cha. Ai đã mất mẹ
thì cài hoa trắng.
3. Ý nghĩa bông hoa cài trên ngực áo
Người có hoa hồng hẳn sẽ tự hào
vô cùng vì trên đời này còn có Mẹ - Cha. Ai mang hoa trắng sẽ thấy như một sự
nhắc nhở, rằng mình đã lỡ mất những gì quý giá nhất, từ đó mà hành động sao cho
phải với lương tâm. Vu Lan là dịp đặc biệt để giới trẻ sống chậm lại và yêu
thương nhiều hơn.
Những người đến chùa đều không
quên dừng lại để cài lên ngực một bông hồng, để nhắc nhớ về công ơn của cha mẹ.
Bông hồng màu đỏ cho những ai may mắn còn cha mẹ trên đời, bông hồng màu hồng
cho những người còn mẹ mất cha và bông hồng trắng cho những người kém may mắn khi
không còn cha và mẹ trên đời...
Bông hồng là biểu tượng của tình
yêu, sự cao quý. Việc nhớ về bậc sinh thành và cài lên ngực hoa hồng cao quý là
tình cảm đẹp nhất, kính trọng nhất đối với bậc sinh thành. Mang ý nghĩa sâu sắc
đó, nhiều người Việt Nam khi đến ngày Vu Lan đều cài một bông hồng trên áo.
4. Lễ Vu Lan báo hiếu cha mẹ
Vu Lan là lễ báo hiếu, là một
trong những ngày lễ chính của Phật giáo. Lễ này trùng với ngày Rằm tháng Bảy xá
tội vong nhân của phong tục Á Đông.
Tục truyền, vào ngày này, mọi tù
nhân ở địa ngục có cơ hội được xá tội, được thoát sanh về cảnh giới an lành. Theo
tín ngưỡng dân gian, rằm tháng Bảy là ngày mở cửa ngục, ân xá cho vong nhân nên
có lễ cúng cô hồn (vào buổi chiều) cho các vong linh không nhà cửa không nơi
nương tựa, không có thân nhân trên dương thế thờ cúng.
Nhất là với người trẻ chúng ta
khi nhớ về Mẹ - Cha, bậc sinh thành yêu quý mà trong nhịp thở gấp gáp của cuộc
sống hiện đại, ai đó đã có phút sao nhãng, lãng quên. Mùa báo hiếu tháng 7 Âm lịch
cũng là dịp để ta sống chậm lại và yêu thương nhiều hơn, gửi gắm tình cảm và
hành động thực sự tới những số phận nghèo khó, không may mắn xung quanh mình.
Ta hành động để thấy lòng nhẹ bẫng,
vui vẻ và thanh thản, hành động để thấu được triết lí giản đơn mà sâu xa của Phật
giáo ấy là "Từ, bi, hỷ, xả" hay "vô ngã, vị tha", cũng là
tiếp bước dòng chủ lưu của đạo lý dân tộc: "Uống nước nhớ nguồn",
"Ăn quả nhớ người trồng cây".
Bạn có thể chọn một bông hoa cài
lên ngực áo hoặc không trong ngày lễ Vu Lan, nhưng nghĩ về ngày này với ý nghĩa
nhân bản, âu cũng là cách để bạn tri ân cuộc sống tươi đẹp này.
5. Tại sao các vị tu sĩ lại cài bông hồng vàng?
Các vị tu sĩ đã lìa bỏ đời sống
thế tục để sống cuộc sống của người xuất gia. Họ mượn thân tứ đại do cha mẹ
sinh ra để "trên cầu giải thoát, dưới cứu độ chúng sinh". Cứu cánh đạt
đến sự giác ngộ là cách báo ân tuyệt diệu nhất vì báo hiếu cho cha mẹ hiện đời
và cha mẹ ở nhiều đời khác.
Thay vì cài bông hồng đỏ hoặc trắng
để chỉ cho cha mẹ hiện tiền, việc đó rất là đúng, hợp với trời đất nhưng người
tu sĩ còn có cha mẹ rộng hơn, lớn hơn, cao cả hơn. Đó là tất cả chúng sinh, vì
thế cài bông hồng vàng để tỏ rõ lý tưởng cao quý này.
Theo đạo Phật, màu vàng là màu của
giải thoát như Vô thượng phước điền y, màu của Đất. Trên đất, chúng ta có thể dẫm,
đạp, cày xới, khạc nhổ hay làm bất cứ gì...đất vẫn trơ trơ, vì đất là sức sống,
là nhẫn nhục, cưu mang tất cả, chấp nhận tất cả. Vì coi tất cả chúng sinh là
cha mẹ, là quyến thuộc, họ hàng và quan trọng nhất là những vị Phật tương lai.
Màu vàng còn là màu của tuệ giác,
tượng trưng cho sự buông bỏ, xả ly, không chấp thủ và thành tựu giải thoát.
Do vậy, dù hòa mình trong ngày Vu
Lan thắng hội nhưng nguời tu sĩ cũng muốn mượn màu sắc của hoa màu vàng để nói
lên tinh thần đúng nghĩa của mùa Vu Lan là sự giải thoát.
6. Làm gì để mùa Lễ Vu lan 2021 trọn vẹn trong dịch Covid-19?
Mùa Vu lan báo hiếu đến gần, mỗi
người con đều có mong muốn bày tỏ lòng tri ân và báo ân tới tổ tiên, công ơn
sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, cầu nguyện cha mẹ hiện tiền thì tăng phúc thọ,
cha mẹ quá vãng thì được siêu sinh giải thoát miền tây phương cực lạc.
Trong bối cảnh dịch bệnh phức tạp
như hiện nay, GHPGVN đề nghị tăng ni trụ trì các chùa, cơ sở tự viện phát huy
sáng tạo các hình thức sinh hoạt trực tuyến online trong mùa Vu lan nhằm đáp ứng
nhu cầu tâm linh của đồng bào Phật tử và nhân dân.
Trước băn khoăn của nhiều người
dân về việc không được có mặt trực tiếp tại các chùa để dự lễ Vu lan thì sẽ
không trọn lòng thành, Thượng toạ Thích Đạo Hiển- Phó Viện trưởng Học viện Phật
giáo Việt Nam tại Hà Nội chia sẻ: “Sẽ không có ảnh hưởng gì trong phương thức
bày tỏ lòng thành kính bởi lẽ “Phật tại tâm”. Đức Phật dạy tri ân, báo ân, tưởng
niệm trong tâm thức của mình, chứ không phải cách mình bày tỏ ở đâu, như thế
nào. Cái chính ở lòng thành, con cháu trong những ngày này nhớ về ông bà tổ
tiên, nhớ về truyền thống gia đình, nhớ về những lễ nghĩa tốt đẹp của cha ông để
noi theo và thực hiện cho tốt. Gìn giữ được những giá trị đó mới là điều quan
trọng”.
Năm nay, cũng như nhiều chùa, cơ
sở tự viện trên cả nước, Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội sẽ tổ chức lễ Vu
lan theo hình thức trực tuyến với sự tham gia của 500 tăng ni sinh. Buổi lễ sẽ
được phát trực tuyến qua các trang Facebook: Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà
Nội; Phật Sự Học Viện, phát lại trên website khuongviet.vn và một số kênh
Youtube…, Thượng tọa Thích Đạo Hiển cho biết.
-ST-
